NTNV 2 – Vào truyện – Oscar Wilde, Võ Phiến

 

Bilderesultat for oscar wilde
Oscar Wilde (1854 – 1900)

Vào Truyện I

Người nghệ sĩ là người sáng tạo ra những cái đẹp.

Ðưa nghệ thuật ra ánh sáng và đồng thời giấu đi chính con người nghệ sĩ là mục đích của nghệ thuật.

Người phê bình là người chuyển lại, dưới một dạng thức khác hoặc dưới một chất liệu mới, cái ấn tượng của hắn về những cái đẹp.

Cái hình thức cao nhất, cũng như thấp nhất, của chuyện phê bình ở chỗ: Ðó là một hình thái của bản thân người phê bình tự nói về con người của hắn.

Những kẻ bươi móc ra những cái ý xấu trong những cái đẹp là những kẻ đồi bại mà chẳng hấp dẫn được ai. Ðây là một thói xấu.

Những kẻ nhìn ra được những ý tốt đẹp trong những cái đẹp, họ là những kẻ có văn hoá. Ðối với những kẻ này, chúng ta còn niềm hi vọng.

Có những người thứ thiệt, đối với họ, những cái đẹp chỉ có nghĩa là Cái Mỹ.

Chẳng làm gì có cái chuyện sách này đạo đức sách kia vô luân. Viết hay hoặc viết dở; tất cả chỉ có thế.

Thế kỷ thứ mười chín không thích trường phái Hiện thực thì cũng giống như Caliban1 giận dữ khi nhìn khuôn mặt của mình trong gương vậy.

Thế kỷ thứ mười chín không ưa trường phái Lãng mạn thì cũng chẳng khác gì chuyện Caliban phẫn nộ không nhìn bản mặt của mình trong kiếng.

Ðời sống luân lý của con người góp phần tạo nên cái chủ thể tính của người nghệ sĩ, nhưng tính luân lý của nghệ thuật nằm ở chỗ, trong nghệ thuật, người nghệ sĩ dùng được một cách toàn hảo cái phương tiện bất toàn. Chẳng có người nghệ sĩ nào lại muốn chứng tỏ điều gì. Ngay cả những điều chân thật cũng có thể phải làm tỏ.

Chẳng có người nghệ sĩ nào lại có những thiện cảm đượm màu đạo đức. Một sự thiện cảm đượm màu đạo đức nơi người nghệ sĩ là một sự đỏm đáng về phong cách; một sự đỏm đáng không thể tha thứ được.

Chẳng có người nghệ sĩ nào mà đã từng bệnh hoạn (như thế). Người nghệ sĩ có thể lột tả  mọi chuyện.

Nơi người nghệ sĩ, tư tưởng và ngôn ngữ là những khí cụ làm nghệ thuật.

Nơi người nghệ sĩ, nết xấu và tính tốt là những chất liệu cho nghệ thuật.

Nhìn từ quan điểm hình thức, điển hình cho mọi nghệ thuật là nghệ thuật của một người nhạc công. Nhìn từ quan điểm cảm tính, cái điêu luyện của người diễn viên chính là khuôn mẫu (cho mọi nghệ thuật).

Mọi nghệ thuật cùng một lúc có mặt nổi và mặt chìm.

Những kẻ liều lĩnh chui xuống dưới mặt nổi, có gì thì rán mà chịu.

Những kẻ đọc dấu hiệu của mặt chìm mà lỡ sứt trán u đầu thì chớ khá than vãn.

Nghệ thuật phản ánh chính cái-người-nhìn-sự-đời, chớ đâu có phản ánh sự đời.

Sự đa dạng của những ý kiến với một tác phẩm nghệ thuật chứng tỏ tác phẩm đó mới, nói lên được nhiều sự, và tràn trề sức sống.

Khi những nhà phê bình bất đồng ý kiến thì người nghệ sĩ lại tâm cảm với chính mình.

Chúng ta có thể tha thứ cho một người, vì hắn đã chế tác ra một sự có ích, bao lâu hắn không đứng đó mà trầm trồ khen ngợi cái sự có ích ấy. Cái lý do duy nhất bào chữa được cho cái chuyện làm ra cái vô ích là ở chỗ người ta có thể trầm trồ khen ngợi mệt nghĩ cái vô ích đó.

Tất cả mọi nghệ thuật thì hoàn toàn vô ích2.

OSCAR WILDE (1854 – 1900), văn hào Anh.

(1) Caliban: nhân vật trong vở kịch Tempest – Bão tố của William Shakepeare. Caliban con của phù thủy, hình dáng không ra vẻ người (subhuman in appearance), một người nô lệ man rợ, dị dạng.

(2) Vào Truyện I, từ tác phẩm The Picture of Dorian Gray – Bức Tranh của Chàng Dorian Gray. Tác phẩm này xuất bản lần đầu tiên năm 1891. Ông viết thêm phần vào truyện này cho những lần xuất bản sau để trả lời cho những lời phản đối chung quanh tác phẩm. Tác phẩm đã gây tai tiếng chết người, và cũng khởi đầu cho những gian nan cùng cực đời ông.

 

Vào Truyện II

Bilderesultat for Võ Phiến
Võ Phiến 1915 – 2015

MINH NGUYỆT: Sống ở nước ngoài đã hai mươi mốt năm, nhìn lại văn học Việt Nam nói chung, không phân biệt xưa và nay, thì bác thấy điều gì nổi bật nhất, là đáng kể nhất?

VÕ PHIẾN: Thưa chị tôi có cảm tưởng là người văn nhân Việt Nam không mấy khi được thanh thản đầu óc. Suốt mấy trăm năm luôn luôn họ bận bịu, là bận bịu về cái chính tà, cái phải cái trái, về phía trung phía nịnh, về cái tốt cái xấu v.v… Nguyễn Du là người hiếm hoi, tuyên bố là viết sách để mua vui, ngoài cụ ra có ai thẳng thắn chịu nói viết sách để mua vui đâu? Xuân Diệu là người hiếm hoi nữa, tự nhận mình là con chim đến từ núi lạ, ngứa cổ hát chơi. Là ổng nói vậy thôi chứ con chim đó hát chơi được mấy tiếng? Phải là con chim đến từ núi lạ kìa, chứ còn chim núi này thì vừa hát thử được mấy tiếng, hát chơi tí xíu đã bị tóm cổ vô ban đồng ca bắt hát thiệt cho tới khản cổ thôi. Còn cụ Nguyễn Du thì cụ cũng nói vậy thôi, chứ còn truyện cụ có gì vui đâu: đầy nhóc những hiếu trung đạo nghĩa, vui sao cho bằng truyện anh Bảo Ngọc, truyện chú Tây Môn Khánh, hả hê suốt một đời giữa đám đàn bà con gái, thơ phú đàn hát, rượu thịt liên miên. Mà những nhân vật đó ở cạnh nước mình thôi, ở bên Tàu, quê hương của Khổng Tử gần đây thôi, chứ có gì xa xôi. Văn nhân của mình thì bận bịu sứ mệnh như vậy đó, mà người đời lúc nào cũng lom lom  theo dõi từng câu từng chữ của họ, để xem tấm lòng người này hướng về đâu, về vua chúa nào, để xem người kia có thiệt sự thuộc về dòng yêu nước hay dòng yêu tì. Ðại khái vậy, cho nên cái văn học ta nó nghiêm chỉnh, văn nhân ở ta ít khi thảnh thơi để trọn tâm trí chăm lo công việc nghệ thuật của mình.1

(1) Trích từ cuộc phỏng vấn của đài phát thanh Australia ở South Melbourne, tiểu bang Victoria, Úc, 1966. Cuộc phỏng phấn do bà Minh Nguyệt thực hiện. Bài này được in lại trong tập Cảm Nhận, Văn Mới xuất bản, 1999.

 

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close